Beslissingen bij het levenseinde

Wat is vroegtijdige zorgplanning? 

Nadenken en beslissingen nemen over je huidige en toekomstige zorg en behandeling, noemen we vroegtijdige zorgplanning. Dat doe je samen met je naasten, je behandelende arts en het zorgteam rond jou. Het is belangrijk om je persoonlijke noden en behandelwensen tijdig te bespreken. Het palliatief supportteam kan jou daarbij helpen als je dat wenst.

De negatieve wilsverklaring kan gebruikt worden als je jouw behandeling en onderzoeken wilt weigeren en dit wanneer je je in een onomkeerbare toestand van wilsombekwaamheid. Bijvoorbeeld bij onomkeerbare coma of dementie.

• De negatieve wilsverklaring is juridisch bindend voor de arts, wat wil zeggen dat de arts het moet volgen.
• De negatieve wilsverklaring is onbeperkt geldig in de tijd en kan op elk moment door jou aangepast worden.
• Hieronder vind je een voorbeeld van een wilsverklaring die je kan printen. 

Geef jouw wilsverklaringen aan je behandelende arts, die zorgt ervoor dat ze in jouw elektronisch dossier worden gescand.

De originele documenten hou je het beste zelf bij. Maak de wilsverklaring in voldoende exemplaren op, zodat je ze kan bezorgen aan belangrijke zorgpartners (familieleden, huisarts, ziekenhuis, woonzorgcentrum). 

Voorbeeld voorafgaande negatieve wilsverklaring 2023

De euthanasiewet voorziet de mogelijkheid om de vraag naar euthanasie op voorhand neer te schrijven voor als men zich later in een onomkeerbare coma zou bevinden.

Hiervoor moet onderstaand formulier ingevuld worden in het bijzijn van 2 getuigen waarvan 1 geen erfgenaam is.

Dit document is onbeperkt geldig. 

De wilsverklaring euthanasie (bij onomkeerbaar coma) is niet hetzelfde als een actuele vraag naar euthanasie. 

Euthanasie is het opzettelijk levensbeëindigend handelen door een arts op jouw duurzaam verzoek als je ondraaglijk en uitzichtloos lijdt. Hierbij worden middelen toegediend, waardoor je leven enkele minuten na het starten van de toediening eindigt.

Sinds 2002 is euthanasie in België wettelijk toegelaten. Dit is echter geen onvoorwaardelijk recht.

De vraag naar euthanasie is een vraag naar een radicaal onomkeerbaar einde van het leven en vraagt dus om de nodige sereniteit en overleg. Bij het beslissingsproces is inbreng vanuit het multidisciplinair team een wettelijke vereiste en betrokkenheid van je naaste familieleden een meerwaarde.

De voorwaarden voor euthanasie zijn strikter wanneer je niet terminaal ziek bent. Binnen het wettelijk kader is in bepaalde omstandigheden euthanasie mogelijk als je fysiek of psychisch uitzichtloos lijdt zonder dat dit levensbedreigend hoeft te zijn. Gezien de impact van een dergelijke beslissing moet het vaststaan dat alle therapeutische mogelijkheden en perspectieven verkend werden.

Procedure

Een euthanasieprocedure (van euthanasieverzoek tot uitvoering) kan geruime tijd duren. Een euthanasie wordt niet dringend uitgevoerd zonder lopende procedure.

Euthanasie mag alleen door een arts uitgevoerd worden. De aanvrager moet:

• handelings- en wilsbekwaam zijn
• goed bewust van zijn/haar situatie zijn
• goed bewust van de resterende behandelingsmogelijkheden zijn
• goed bewust van zijn/haar prognose zijn

De medische uitzichtloosheid wordt door de arts ingeschat. De menselijke uitzichtloosheid bepaalt de patiënt uiteraard zelf. Hij/zij moet de behandelende arts hiervan kunnen overtuigen en de vraag dus vrijwillig, aanhoudend en herhaald stellen. De vraag moet ook neergeschreven worden.

Tenslotte moet de behandelende arts een tweede collega raadplegen die de patiënt ondervraagt en hierover een verslag maakt. Hierdoor krijgt de patiënt de garantie dat een tweede arts de medische uitzichtloosheid en ondraaglijk lijden bevestigt en krijgt de behandelende arts ondersteuning.

Indien de geconsulteerde arts toch besluit dat er nog mogelijkheden van palliatieve zorg zijn, mag de patiënt dit afwijzen en toch nog om euthanasie vragen.

Schriftelijk verzoek

Het actuele schriftelijk verzoek kan heel eenvoudig en mag op eender welk papier geschreven staan. Het moet volgende zaken bevatten:

• minimaal de tekst 'ik wil euthanasie'
• de datum van het verzoek
• de naam en handtekening van de aanvrager

Indien de patiënt dit zelf niet meer kan doen, mag iemand anders het in zijn/haar plaats doen. Die persoon mag geen belang hebben bij het overlijden van de patiënt, bv. geen erfgenaam. De schrijver vermeldt zijn/haar naam, de naam van de behandelende arts en de reden waarom de patiënt het verzoek niet zelf schreef.

Lees meer over de wettelijke voorwaarden

Lees meer over de de uitbreiding van de wet naar minderjarigen

Bij een opname spreken arts en patiënt samen over de behandelingen die voor jou zinvol en nuttig zijn. Er worden afspraken gemaakt omtrent de behandeldoelen, waardoor in een acute medische situatie het behandelend team snel en efficiënt weet welke zorgen men moet verlenen. Deze afspraak noteert de arts in de vorm van een therapiecode. We spreken dan over een DNR-code. De code komt in jouw dossier zodat alle zorgverleners die bij jouw zorg betrokken zijn, op de hoogte zijn van de juiste afspraken

Wat is een DNR-code?

DNR is kort voor ‘do no resuscitate’/‘do not reanimate’ (‘niet reanimeren’), maar kan ook op beslissingen rond beperking van behandelingen, zoals bijvoorbeeld over nierdialyse of sondevoeding, bevatten.

DNR 0: geen therapiebeperking

DNR 1: geen reanimatie

DNR 2: therapie niet uitbreiden bv. bepaalde behandelingen worden niet meer opgestart, bijvoorbeeld kunstmatige beademing of een opname op intensieve zorg.

DNR 3: therapie afbouwen

Een therapiecode  wordt vastgelegd door de behandelende arts in overleg met de patiënt of zijn familie. De DNR-code staat goed zichtbaar in het medisch dossier, zodat alle zorgverleners op de hoogte zijn. Hij kan altijd worden aangepast, ook op vraag van de patiënt. 

Als je een negatieve wilsverklaring heeft, zal de behandelende arts in het ziekenhuis jouw wensen omzetten naar de bijhorende therapiecodering (DNR-code). Meer informatie over negatieve wilsverklaringen.

Volgens de wet van 13 juni 1986 betreffende orgaandonatie is iedereen die in het bevolkingsregister is ingeschreven een potentiële donor, tenzij hij/zij zich daartegen verzet heeft. 

Toch gaan er jaarlijks nog heel wat organen verloren omdat de familie twijfelt of weigert en de artsen daaraan tegemoet komen. Om dit te vermijden is het niet onbelangrijk dat je je wensen vooraf aan je familie meedeelt.

Lees meer over orgaan- en weefseldonatie

Als je dat wilt, kan je jouw lichaam, na je overlijden, ter beschikking stellen van de wetenschap. Jouw lichaam wordt dan gebruikt voor medisch-wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.

Je stelt jouw lichaam beschikbaar voor de wetenschap door een eigenhandig geschreven, gedateerde en door jou ondertekende verklaring op te stellen en die naar een universitaire instelling naar keuze te sturen.

Neem vooraf contact op met de universitaire instelling die je kiest, want de nodige documenten en voorwaarden kunnen verschillen. Via de website van het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming vind je de contactgegevens van de Vlaamse universiteiten.

De door jou gekozen universiteit informeert jou over de te ondernemen stappen en voorziet jou van een document (testament) als voorbeeld, om te kunnen overgaan tot schenking van het lichaam aan de wetenschap.

Meer info kan je terugvinden op LEIF.

• Levenseinde Informatieforum
• Palliatief netwerk De Mantel Roeselare, Tielt, Izegem, Torhout
• Palliatief netwerk Zuid-West-Vlaanderen Vzw
• Recht op waardig sterven